ماده ۱: کلیات

در اجرای ماده ۴ قانون نظام مهندسی معدن، بند «الف» ماده ۴۳، بند «ت» ماده ۶۳ و ماده ۱۰۲ آیین‌نامه اجرایی قانون معادن، کلیه دارندگان مجوزهای عملیات معدنی مکلف‌اند در انجام امور فنی و حرفه‌ای، از خدمات اشخاص دارای صلاحیت در نظام مهندسی معدن استفاده کنند.

مسئول فنی معدن، مسئول هدایت فنی عملیات معدنی، ارائه گزارش‌های دوره‌ای و اجرای عملیات معدنی بر اساس طرح بهره‌برداری مصوب است. مسئول فنی معدن توسط بهره‌بردار و از میان افراد واجد شرایط انتخاب می‌شود و انتخاب وی منوط به تأیید صلاحیت از سوی سازمان نظام مهندسی معدن است.

ماده ۲: صلاحیت فنی مسئول فنی معدن

مسئول فنی معدن باید دارای پروانه اشتغال در رسته استخراج معدن و در یکی از زمینه‌های طراحی، نظارت یا اجرا باشد. بالاترین پایه پروانه اشتغال وی باید، به‌ترتیب برای معادن درجه ۱، ۲، ۳ و ۴، حداقل پایه‌های ارشد، ۱، ۲ و ۳ باشد.

موارد استثنا در این خصوص، با پیشنهاد کمیته تدوین دستورالعمل‌ها و تأیید وزارت صنعت، معدن و تجارت تعیین می‌شود.

طبق تبصره ۳ ماده ۱۰۲ آیین‌نامه اجرایی قانون معادن، در مواردی که دارنده پروانه عملیات معدنی، عضو سازمان نظام مهندسی معدن باشد و صلاحیت لازم برای پذیرش مسئولیت فنی معدن را داشته باشد، می‌تواند مطابق مفاد این شرح شغل، مسئولیت فنی معدن را بر عهده بگیرد.

ماده ۳: ساختار تشکیلاتی مسئول فنی معدن

اداره کلیه امور فنی معدن بر عهده مسئول فنی است. وی با توجه به ساختار تشکیلاتی معدن، می‌تواند هم‌زمان عناوینی مانند رئیس معدن، سرپرست معدن یا مسئول معدن را نیز داشته باشد.

مسئول فنی معدن زیر نظر دارنده پروانه بهره‌برداری، نماینده ذی‌صلاح وی یا بالاترین مقام مؤسسه، که معمولاً مدیرعامل شرکت است، انجام وظیفه می‌کند.

هر معدن دارای پروانه بهره‌برداری با کد شناسایی یکتا، فقط یک مسئول فنی دارد. بنابراین، در معادنی که چند کارگاه معدنی مستقل دارند، تمام مسئولان و بخش‌های فنی زیر نظر یک مسئول فنی فعالیت می‌کنند.

چنانچه دارنده پروانه بهره‌برداری، عملیات استخراج را به‌صورت پیمانی یا از هر طریق قانونی دیگر به شخص حقیقی یا حقوقی دیگری واگذار کند، تعیین مسئول فنی نیز می‌تواند در زمره وظایف آن شخص قرار گیرد و در قرارداد مربوط درج شود. با این حال، معرفی مسئول فنی به وزارت صنعت، معدن و تجارت همچنان از مسئولیت‌های دارنده پروانه عملیات معدنی است.

به استناد ماده ۱۰۴ آیین‌نامه اجرایی قانون معادن و مطابق شرح شغل مسئول ایمنی معدن، در معادنی که حداقل ۲۵ نفر کارگر دارند، باید یک نفر واجد صلاحیت به‌عنوان مسئول ایمنی و یک نفر به‌عنوان مسئول بهداشت حرفه‌ای تعیین شود. در معادنی که کمتر از ۲۵ نفر کارگر دارند، این مسئولیت‌ها می‌توانند با موافقت مسئول فنی و تأیید سازمان نظام مهندسی معدن استان، به مسئول فنی واگذار شوند.

تبصره: وجود مسئول فنی عملیات معدنی، مسئولیت‌های قانونی دارنده مجوز را از بین نمی‌برد.

واگذاری سمت، مسئولیت یا وظایف دیگر به مسئول فنی معدن از سوی بهره‌بردار، با حفظ سمت اصلی و با توافق مسئول فنی، بلامانع است؛ مشروط بر آنکه انجام وظایف اصلی وی مختل نشود.

ماده ۴: مسئولیت‌های مسئول فنی معدن

مسئول فنی، بالاترین مقام مسئول در امور فنی معدن و مسئول اجرای صحیح عملیات معدنی بر اساس طرح بهره‌برداری مصوب است. وی موظف است با به‌کارگیری روش‌ها و اصول مهندسی، مسئولیت‌های زیر را انجام دهد:

۱. بهره‌برداری بهینه از ذخایر معدنی و جلوگیری از اتلاف آن‌ها مطابق طرح بهره‌برداری مصوب.

۲. یادآوری و تذکر تعهدات قانونی به دارنده پروانه عملیات معدنی در زمینه اجرای صحیح قانون معادن و آیین‌نامه اجرایی آن در امور فنی.

۳. نظارت بر اجرای اصول، مقررات فنی و مهندسی و استانداردهای متداول.

۴. ارائه تذکر کتبی به بهره‌بردار برای ایجاد شرایط ایمن در محل‌های کار و رعایت مقررات ایمنی از سوی کارکنان.

۵. نظارت بر رعایت اصول بهداشت در محیط کار و حفظ سلامت کارکنان.

۶. تذکر درباره رعایت ضوابط و مقررات حفاظت از محیط‌زیست به بهره‌بردار و یادآوری این موضوع به کارکنان و مدیران معدن.

۷. استفاده مطلوب از منابع در اختیار، شامل منابع مالی، تجهیزات، ماشین‌آلات، نیروی انسانی، مواد اولیه و سایر امکانات، در امور فنی.

۸. تلاش برای افزایش ارزش افزوده و بهبود بهره‌وری در استفاده از مواد معدنی.

۹. به‌کارگیری فنون و روش‌های نوین با هماهنگی و همکاری دارنده پروانه فعالیت معدنی و تلاش برای رشد و ارتقای فعالیت‌ها.

۱۰. پیشنهاد اجرای سایر اقدامات مؤثر بر بهبود کمی و کیفی فعالیت‌های معدنی به بهره‌بردار.

تبصره: پذیرش مسئولیت‌های فوق از سوی مسئول فنی، مسئولیت‌های مقام مافوق، دارنده پروانه بهره‌برداری فعالیت معدنی یا جانشین وی را از بین نمی‌برد.

ماده ۵: اختیارات مسئول فنی معدن

مسئول فنی معدن برای انجام مسئولیت‌های خود، در چارچوب طرح بهره‌برداری مصوب، ضوابط فنی و حرفه‌ای و مقررات شرکت یا مؤسسه متبوع، از اختیارات لازم برخوردار است.

چنانچه دارنده پروانه بهره‌برداری معدن یا مقام جانشین وی بر کاهش اختیارات مسئول فنی اصرار ورزد یا دستوری مغایر با مقررات و ضوابط فنی و حرفه‌ای صادر کند، مسئول فنی می‌تواند ابتدا موضوع را به‌صورت کتبی به وی یادآوری کند. در صورت بی‌توجهی، مسئول فنی می‌تواند موضوع را به‌صورت مکتوب به اداره کل صنعت، معدن و تجارت و سازمان نظام مهندسی معدن استان گزارش دهد.

در این صورت، بخشی از مسئولیت‌های مسئول فنی که به‌دلیل کاهش اختیارات یا صدور دستور مغایر با مقررات قابل اجرا نبوده است، بنا بر تشخیص سازمان نظام مهندسی معدن استان، از وی ساقط خواهد شد.

مسئول فنی می‌تواند با موافقت دارنده پروانه بهره‌برداری یا مقام جانشین وی و با توجه به ساختار تشکیلاتی واحد معدنی، در مواقع لزوم یا هنگام مرخصی، برخی از اختیارات یا وظایف خود را به شخص یا اشخاص دیگر واگذار و برای خود جانشین تعیین کند. این واگذاری در طول قرارداد یک‌ساله، حداکثر برای مدت یک ماه مجاز است؛ با این حال، مسئولیت‌های اصلی همچنان بر عهده مسئول فنی معدن خواهد بود.

تبصره: چنانچه مدت مرخصی یا غیبت مسئول فنی از حد مقرر تجاوز کند، دارنده پروانه عملیات معدنی موظف است فرد دیگری را مطابق ضوابط این شرح شغل جایگزین کرده و معرفی کند.

ماده ۶: شرح وظایف مسئول فنی معدن

وظایف کلی مسئول فنی معدن شامل موارد زیر است که با هماهنگی و با مسئولیت بهره‌بردار انجام می‌شود:

۱. اجرای دقیق طرح بهره‌برداری معدن و بررسی و پیشنهاد اصلاح طرح مصوب در صورت نیاز.

۲. انتخاب و به‌کارگیری روش‌های اجرایی مناسب برای اجرای طرح بهره‌برداری مصوب در فعالیت‌های معدنی، با هماهنگی بهره‌بردار.

۳. نظارت بر اجرای شیوه‌نامه‌ها و بخشنامه‌های ابلاغی مربوط به فعالیت‌های مختلف معدنی و ابلاغ موارد لازم به دارنده پروانه بهره‌برداری.

۴. پیشنهاد و نظارت بر انتخاب مشاوران و پیمانکاران جزء موردنیاز.

۵. پیشنهاد سازمان کار و نظارت بر کمیت و کیفیت نیروی انسانی موردنیاز.

۶. تنظیم برنامه‌های آموزشی فنی و ایمنی کارکنان و پیگیری اجرای آن‌ها.

۷. پیشنهاد نوع و تعداد تجهیزات، ماشین‌آلات و ابزار کار و نظارت بر تأمین آن‌ها.

۸. تعیین کمیت و کیفیت وسایل و لوازم مصرفی و پیگیری تأمین به‌موقع آن‌ها.

۹. تهیه یا تأیید نقشه‌ها و طرح‌های آتشباری و درخواست مواد ناریه از مراجع ذی‌صلاح.

۱۰. نظارت بر فعالیت‌های جاری و انجام وظایف کارکنانی که تحت سرپرستی وی فعالیت می‌کنند.

۱۱. ارائه تذکر کتبی با هدف بهبود عملیات و رفع مشکلات و نواقص.

۱۲. انجام بازدیدهای دوره‌ای و اتفاقی از سینه کار، محل‌های فعالیت و سایر بخش‌های معدن، به‌منظور آگاهی از وضعیت کلی محل کار.

۱۳. سازمان‌دهی و نگهداری اسناد و مدارک فنی در اختیار و حفظ محرمانگی آن‌ها.

۱۴. تنظیم گزارش‌های دوره‌ای و موردی و ارائه آن‌ها به دارنده پروانه بهره‌برداری یا مقام جانشین وی، مطابق مقررات مؤسسه متبوع.

۱۵. تنظیم و ارائه گزارش‌های ماهانه و دوره‌ای و تأیید عملکرد بهره‌بردار، مطابق بند «ت» ماده ۶۳ آیین‌نامه اجرایی قانون معادن، و ارسال آن‌ها به مراجع ذی‌ربط یا ثبت اطلاعات در بانک‌های اطلاعاتی بر اساس فرم‌ها و دستورالعمل‌های سازمان نظام مهندسی معدن.

۱۶. تأیید نقشه وضعیت معدن و ارسال آن به مراجع ذی‌ربط، مطابق دستورالعمل تعیین‌شده از سوی سازمان نظام مهندسی معدن.

۱۷. انجام اقدامات لازم هنگام وقوع حوادث معدنی و اعلام فوری حادثه به اداره کل صنعت، معدن و تجارت استان، سازمان نظام مهندسی معدن استان و سایر مراجع ذی‌ربط، مطابق ماده ۱۰۵ آیین‌نامه اجرایی قانون معادن؛ همچنین تهیه یا تأیید گزارش حادثه.

۱۸. همکاری با بازرسان اعزامی و مراجع مسئول و ارائه اطلاعات موردنیاز در چارچوب مقررات مؤسسه متبوع.

۱۹. همکاری لازم هنگام بروز حوادث معدنی در سایر معادن و وقوع بلایای طبیعی، مطابق ضوابط مربوط.

۲۰. نظارت بر در دسترس بودن مدارک و مستندات معدن برای ارائه به کارشناسان اعزامی دستگاه‌های ذی‌ربط.

۲۱. انجام سایر اقداماتی که در چارچوب مسئولیت‌های وی ضروری باشد.

۲۲. برآورد دقیق میزان سوخت موردنیاز ماشین‌آلات معدن و نظارت بر مصرف بهینه آن.

۲۳. تکمیل اطلاعات و مستندات موردنیاز در سامانه‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان نظام مهندسی معدن.

۲۴. اعلام میزان استخراج ماهانه معدن و ثبت اطلاعات مربوط در سامانه‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان نظام مهندسی معدن.

۲۵. کنترل میزان اضافه‌برداشت و حمل غیرمجاز ماده معدنی و درج اطلاعات مربوط در گزارش‌های ماهانه.

۲۶. کنترل و اعلام محل فعالیت بهره‌بردار در چارچوب مختصات محدوده مندرج در پروانه بهره‌برداری، به بهره‌بردار، اداره کل صنعت، معدن و تجارت و سازمان نظام مهندسی معدن استان.

ماده ۷: شرایط اشتغال مسئول فنی معدن

مسئول فنی معدن توسط دارنده پروانه بهره‌برداری، اعم از شخص حقیقی یا حقوقی، یا جانشین وی انتخاب و به‌کار گرفته می‌شود. فعالیت مسئول فنی معدن در مدت اشتغال، تمام‌وقت است. موارد استثنا در شرایط ضروری، با پیشنهاد کمیته تدوین دستورالعمل‌ها و تأیید وزارت صنعت، معدن و تجارت تعیین و ابلاغ می‌شود.

نحوه به‌کارگیری مسئول فنی تابع قانون کار است. پذیرش کار باید در چارچوب صلاحیت فنی و ظرفیت اشتغال دارنده پروانه اشتغال نظام مهندسی معدن انجام شود. بنابراین، دارنده پروانه اشتغال موظف است پیش از پذیرش کار یا انعقاد قرارداد، از سازمان استانی محل عضویت خود استعلام کرده و گواهی تأیید صلاحیت و ظرفیت اشتغال باقی‌مانده را به کارفرما ارائه دهد. تصویر پروانه اشتغال و گواهی سازمان نظام مهندسی معدن استان، از مدارک لازم برای اشتغال مسئول فنی معدن است.

مطابق تبصره ۲ ماده ۱۰۲ آیین‌نامه اجرایی قانون معادن، دارنده پروانه بهره‌برداری موظف است پس از تأیید و احراز صلاحیت مسئول فنی توسط سازمان نظام مهندسی معدن استان، وی را به اداره کل صنعت، معدن و تجارت معرفی کرده و مدت و شرایط اشتغال او را نیز اعلام کند.

در صورت ادامه اشتغال مسئول فنی برای بیش از یک سال، لازم است مراحل فوق هر سال تکرار شود.

چنانچه دارنده پروانه اشتغال، عضو سازمان نظام مهندسی معدن استان محل اشتغال نباشد، سازمان استان محل اشتغال موظف است موضوع را به سازمان استان محل عضویت وی گزارش کند. دارنده پروانه اشتغال نیز مکلف است اشتغال خود به‌عنوان مسئول فنی و مشخصات محل کار را به سازمان نظام مهندسی معدن استانی که عضو آن است اطلاع دهد تا در پرونده وی ثبت شود. اگر مدت اشتغال در استان دیگر بیش از شش ماه باشد، باید پرونده عضویت وی به استان محل اشتغال انتقال یابد.

مسئول فنی می‌تواند در صورت تمایل، با اعلام و ارائه استعفای کتبی و مطابق مفاد قرارداد یا مقررات استخدامی واحد معدنی، از کار کناره‌گیری کند. همچنین کارفرما می‌تواند طبق مفاد قرارداد یا مقررات اشتغال در واحد معدنی و با اعلام قبلی، به همکاری با مسئول فنی خاتمه دهد.

در این صورت، دارنده پروانه بهره‌برداری موظف است مطابق مراحل تعیین‌شده و حداکثر ظرف یک ماه، فرد دیگری را جایگزین کرده و معرفی کند. در این بازه یک‌ماهه، مسئول فنی قبلی همچنان مسئول انجام وظایف و مسئولیت‌های خود خواهد بود. در صورت معرفی‌نشدن فرد جایگزین از سوی بهره‌بردار، مسئولیت مسئول فنی قبلی پس از پایان مهلت یک‌ماهه خاتمه می‌یابد.

مسئول فنی معدن نمی‌تواند هم‌زمان شغل تمام‌وقت دیگری داشته باشد. ازاین‌رو، اشتغال هم‌زمان یک فرد به‌عنوان مسئول فنی در دو معدن مجاز نیست؛ مگر در موارد استثنایی که با پیشنهاد کمیته تدوین دستورالعمل‌ها و تأیید وزارت صنعت، معدن و تجارت تعیین شود.

اشتغال غیرتمام‌وقت در مشاغل دیگر، مشروط بر آنکه با مقررات واحد معدنی یا شرکت مغایرت نداشته باشد، بلامانع است. همچنین پذیرش سمت‌های دیگر در واحد متبوع، مطابق ماده ۳ این شرح شغل، مجاز است. مسئول فنی می‌تواند با موافقت سازمان نظام مهندسی معدن استان، از ظرفیت اشتغال سالانه باقی‌مانده خود برای انجام فعالیت‌های حرفه‌ای غیرتمام‌وقت دیگر استفاده کند.

ماده ۸: حق‌الزحمه مسئول فنی معدن

برای محاسبه میزان استفاده از ظرفیت اشتغال، حق‌الزحمه ماهانه مسئول فنی معدن با توجه به درجه فعالیت معدنی و بر اساس حق‌الزحمه پایه نفرماه، مطابق مبانی قیمت‌گذاری خدمات مهندسی تعیین می‌شود.

قرارداد اشتغال مسئول فنی بر مبنای تعرفه حق‌الزحمه متناسب با درجه فعالیت معدنی، مطابق ماده ۲ این شرح شغل، تنظیم می‌شود. همچنین ضرایب منطقه‌ای و سختی کار در محاسبات اعمال می‌شوند.

اضافات، فوق‌العاده‌ها، پاداش‌ها و کسورات، مطابق قرارداد منعقدشده بین طرفین و بر اساس قانون کار یا مقررات داخلی مؤسسه، شرکت یا سازمان متبوع و در چارچوب مصوبات شورای عالی کار تعیین می‌شوند.

تبصره: چنانچه با توافق طرفین، مسئول فنی معدن در واحد معدنی کوچک با کمتر از ۲۵ نفر پرسنل، مسئولیت ایمنی معدن را نیز بر عهده بگیرد یا مطابق ماده ۳ این شرح شغل، وظایف و مسئولیت‌های دیگری را با حفظ سمت اصلی بپذیرد، پرداخت حق‌الزحمه متناسب با مسئولیت‌های اضافی الزامی است. میزان آن با توافق طرفین تعیین می‌شود.

ماده ۹: تخلفات مسئول فنی معدن

تخلفات حرفه‌ای، انضباطی یا انتظامی مسئول فنی، در صورت مغایرت با مفاد این شرح شغل، مطابق آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی معدن توسط شورای انتظامی استان بررسی می‌شود و درباره آن تصمیم‌گیری خواهد شد.

علاوه بر این، دارنده پروانه بهره‌برداری یا جانشین وی می‌تواند درباره تخلفات احتمالی مسئول فنی، مطابق مفاد قرارداد منعقدشده بین طرفین یا مقررات مؤسسه، مشروط بر آنکه این مقررات قبلاً به مسئول فنی ابلاغ شده باشند، اقدام کند و در صورت لزوم، از وی نزد مراجع ذی‌صلاح شکایت کند.

مسئول فنی معدن تا زمان رسیدگی و صدور حکم از سوی شورای انتظامی استان و در مدت اعتبار قرارداد اشتغال، همچنان عهده‌دار انجام وظایف و مسئولیت‌های خود خواهد بود. حق‌الزحمه وی نیز تا آخرین روز کاری قابل پرداخت است.

تاریخ تصویب و ابلاغ دستورالعمل

این شرح شغل در ۹ ماده و ۴ تبصره، در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ به تصویب شورای مرکزی رسیده و در تاریخ ۱۸ دی ۱۴۰۲ به تأیید کمیته تدوین دستورالعمل‌ها رسیده است. همچنین در تاریخ ۳ بهمن ۱۴۰۲، پس از تأیید نهایی وزارت صنعت، معدن و تجارت ابلاغ شده است